zondag 13 augustus 2017

De eerlijke maar wat gewrongen psalmen van Lloyd Haft

We waren vandaag in de Dominicuskerk van Amsterdam en weer raak: verrassende thema's en preek. Bettine Siertsema (docent Nederlandse bij VU, dissertatie over religieuze vragen van mensen in concentratiekampen uit 1940-5) gaf korte toelichtingen bij drie psalmbewerking van Lloyd Haft, een Amerikaan die in Nederland woont en in het Nederlands gedichten maakt.
Ernesto Cardenal schreef zijn Psalmen achter prikkeldraad, Oosterhuis heeft zijn Psalmen ook vrij geschreven. Er zijn er nog vele anderen. Dit was ook erg mooi. God is de ziende, hij kijkt naar de wereld en ons, is er zo dus bij, betrokken, maar lost (helaas?) lang niet altijd op, integendeel nogal eens. Ik moet er meer van gaan lezen. hieronder een voorbeeld van die psalm van mijn heerder is de Heer..

 Psalm 23
Mij weet de ziende,
kent mijn gebreken.
Door velden van woekering
ritselt zijn vrede;
de stroom die hij meeziet
spiegelt zijn rust.
Langs rotsen als waarheden
leest hij mijn hart bij elkaar:
ik hoor bij hem.
Al ga ik door het dal
dat de dood overschaduwt,
ik vrees geen verwijdering
want u weet mee;
in uw verlengde weet ik mij.
Bij u wordt dat
wat voor mij ligt
tot maal;
de hekelaar die bij mij is
belet uw aandacht niet, u houdt
mijn hoofd op:
de beker aan mijn lippen.
Waarlijk ik zal gaan
in licht en verbinding alle dagen
want waar ik leef, zal wonen
een ziende in eeuwigheid.

Heilige boom in Lier

Als we naar België gaan, is het meestal om zeer goede vrienden te bezoeken in Hoeilaert, ten zuiden van Brussel, net voordat dit gebied Franstalig gaat worden. Om daar te komen moet je van de ring Brussel af bij het plaatsje Jezuseik, al zeer lang een bedevaartplaats. Onze vrienden brachten ons ook al in de momunemtale kerk van Halle, waar midden in de doopkapel helemaal vóór in de kerk de wortels zichtbaar zijn van de heilige eik waar de christelijke kerk op gebouwd werd.
Nu stopten wij onderweg in Lier, mooi stadje, aan een romantische rivier gelegen, met een grote Gummaruskerk en nogal wat oude kapellen, mooie grote markt met belfort, gotisch Vleeshuis.

Boven links een deel vande zeer grote Gummarus kerk, rechts een deel van een oude kapel. Gummarus was een kluizenaar uit de vroege 8e eeuw.  Hij zaagde een boom om die hem in de weg stond. De eigenaar kwam zijn beklag doen en Gummarus plantte de tak weer op de stam en het wonder van de heling was geschied! Zodoende wordt hij met een boom afgebeeld.
Nakijkend op internet, onder meer via https://nl.wikipedia.org/wiki/Boomheiligdom vertelt men van hem dat de staf brak, maar weer één geheel werd. Gummarus was kluizenaar geworden omdat zijn vrouw nogal ruziezoekend en onaardig was. Hij wordt aanbeden tegen beenbreuken en ook tegen echtbreuk.

In de kerk nog een mooie afbeelding met de boom erbij (eerder dan de staf, die elders wel weer naar voren komt). De prachtige jubé  of doksaal (afsluiting van koor voor de clerus van de leken) stamt uit 1539, dus toen de reformatie al stevig was begonnen. Duur maar onnodig geschenk van wie? Van iemand die zijn vrouw weer terug kreeg? Vrouwe die haar man terugvond? Hoe mooi zijn de verhalen erbij!

woensdag 2 augustus 2017

MORE

Deze week kwamen wij in Gorssel terecht, waar we MORE zagen, het Museum of Realistic Art. Geen abstracte kunst maar dus echte mensen nageschilderd, of dode vissen, of kapotte standbeelden uit de Grieks-Romeinse tijd (Willink). Iemand had zelfs al meer dan 4000 zelfportretten gemaakt, waarvan er een 100 te zien waren. Allemaal erg verschillend, dus kun je je afvragen wat 'realistisch' nu echt betekent, maar wel mooi om te zien.
Gorssel had een stadhuis, een burgemeester, wethouders: was dus een eigen gemeente. Dat is nu Lochum geworden, dus was het gemeentehuis over. Dat is mooi gerestaureerd en een vele malen grotere ruime en lichte kunsthal is er achter gebouwd met een grote parkeerplaats die om 13.00 al helemaal vol stond. Succes dus.

De plaatsing van het gebouw is niet zo spectaculair als Voorlinden in de duinen van Wassenaar, maar het is wel een heerlijk gebouw om een tijdje in rond te lopen. De mooiste foto van de vast collectie komt niet van de mooie schilderijen van Willink, Charley Toorop, Pyke Koch en andere 'realisten' maar van dat mooie houten beeld, dat af en toe met het hoofd links en rechts gaat kijken.
Er was op de bovenverdieping een speciale overzichtstentoonstelling van Herman Gordijn, die afgelopen mei is overleden, op 85 jarige leeftijd. Op de film die er ook is (het museum volgt de traditionele patronen van de Nederlandse musea: vast-tijdelijk, groot restaurant, mooie trappen, catalogus en filmpjes over de kunstenaars, goede parkeergelegenheid), zagen we de 85-jarige nog steeds druk bezig met het verwerken van zijn objecten. Ga dus gewoon maar door met werken en de kwaliteit van het latere werk is niet minder.


 
Gordijn houdt niet van het klassieke ideaal van jeugdige schoonheid. Zijn vrouwenfiguren zijn in die zin zelfs uiterst lelijk. Hij wil huid schilderen, waaraan juist zoveel van belevenis te zien is. Oudere huid heeft al heel wat meer meegemaakt. Travestieten komen nogal veel voor een omdraaien van de rollen. Boven staan Arnon Grunberg die een prostituee draagt, bijna eruit ziende als een monstrum-monstrans, stralend dat dus wel.
De drie gratieën: hoppelende mannen van toch al zekere leeftijd en postuur: parodie, zoals zij huppelen op die bloemen.
En dan in zijn laatste werk, de rollen helemaal omgedraaid. Duidelijke refo-dames met de juiste hoedjes bekijken een stevig geschapen heer op pumps, bij de Anmsterdamse grachten. Verrukkelijke tentoonstelling!

maandag 31 juli 2017

Het Wiel van Bassa

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is nu in een proces om Unesco World Heritage te worden. Van 1650 ontstaan als militaire plannenmakerij werd het vanaf 1990 langzaam iets van vrije tijd en cultuur. Nederland heeft niet zo veel kastelen als Frankrijk of Duitsland, maar er zijn er nu ineens een 50-60 bijgekomen. En de gemeenten maar plannen maken, restaureren, bijbouwen, festivals er in zetten.
De Diefdijk stamt uit de 13 eeuw: om Holland en vooral dus de Alblasserwaard te beschermen tegen water van de Betuwe. Toen kwam het gebied van de vijf Heeren van Vianen teveel onder water te staan en werd er her en der wat waterafvor geregeld. Nu staat hij als een meetlat voor de waterlinie tussen Lek en Linge. Een kolossale doorbraak creëerde in 1573 (midden in de opstand tegen Spanje dus) het 13 ha grote Wiel van Bassa.
Rond het Wiel van Bassa liggen grote huizen met fraai onderhouden tuinen. Verder op de dijk zie je links grote boerderijen. Na een keerpunt van de wandeling richting Acquoiseweg werd het steeds stiller en rustiger. Prachtige bloemen. We graslanden, maar ook veel riet en allerlei bloemen. Veel waters ook. Wij liepen langs aan Culemborgse Vaart, waar we op een gegeven moment over heen gingen via een pontje.



Leuk verkeersbordje is hier ontworpen voor dit doe-het-zelf-pontje.

dinsdag 25 juli 2017

Armoede

In de zomermaanden juli en augustus houdt de Janskerk in Utrecht een serie diensten waarbij de spiritualiteit van de grote westerse kloosterorden centraal staat. Begonnen bij de Benedictijnen, volgden de Norbertijnen, dan Franciscanen en komende zondag de Clarissen. Dan Augustijnen en nog wat.
Dat de kloosters het momenteel erg slecht doen en nog eerder dan de gewone kerken met sluiting zijn begonnen doet er nu kennelijk even niet toe: steeds wordt er positief gezocht naar inspiratie. Benedictus blijkt een groot manager te zijn geweest met veel inspraak voor de gewone man in het klooster, oog voor de menselijke kanten. Zo ook Augustinus want zijn regel kwam als enige aan bod bij de Norbertijnen.
Komende zondag over Clara, volgelingen van Franciscus van Assisi. Zijn kwam ook van rijke ouders en heeft stevig gevochten voor 'het privilege van de armoede'. Wie daar intreedt moet de (eventuele) bezittingen overdragen aan de armen. Weg en je bent er van af!
Bij de voorbereiding voor de dienst waren er twee stromingen: de ene zag armoede vooral als iets dat bestreden moet worden en de radicale armoede dus als een bijdrage daarvoor. Dat is ook te zien in de bundel Zangen van Zoeken en Zien (ZZZ): in de index van thema's staat daar bij armoede: zie onrecht.
Als lezing in de dienst komt Lucas 18:18-27 over de rijke jonge man die het allemaal radicaal goed wil doen en van Jezus de aansporing krijgt om zijn bezit aan de armen te geven. Ja, dat was te veel 'want hij had nogal wat' en het is dus voo een rijke net zo moeilijk om de hemel binnen te gaan als voor een kameel om door de poort 'oog van de naald' te gaan. De keuze viel nu toch op een tekening van de heavy loaded camel, waarbij de kameel onder de last sowieso bezwijkt als symbool voor die andere interpretatie. De Franciscaanse armoede is er niet vooral om de maatschappij in een eerlijker gemeenschap om te zetten door armoede te bestrijden. Maar vooral om mensen van hun te veel aan spullen af te helpen waaronder ze bezwijken. Armoede wordt op zich gezocht als een schat waarmee men Hem verwerft door Wie alles uit het niets is gemaakt, zoals Clara schrijft aan de ook al gefortuneerde Agnes van Bohemen, zus van de koning die in Praag ook zo'n klooster van armoede heeft opgericht.

vrijdag 21 juli 2017

De 'bekering' van Constantijn volgens Wim Jurg

Wim Jurg heeft al enkele boeken geschreven over de laat-antieke periode, 300-650, toen uit/na de Grieks-Romeinse cultuur het christendom en de islam de mediterrane wereld gingen domineren.
Nu is er een inzoemen op Constantijn gekomen. Boeiend boek in de vorm van een fictiee autobiografie gedicteerd aan een slimme slaaf Septimus.
Er zijn drie passages waarin Constantijn met religie te doen heeft. Allereerst zijn er een samenhangende droom en een visioen: allereerst de zonnegod Apollo (op de cover van het boek: of wat dat eigenlijk een kolossaal beeld van Nero, bedoeld voor naast het Colosseum?).  Een tweede visioen brengt hem bij christen vervolger Diocletianus pratend met Jezus op een wolk. De keizer zegt dat hij een zoon van Jupiter, dus ook Gods zoon is, maar Jezus verwijt hem dat het een politieke trucage is (36-7; ook 87-9).  Tot zover.
Over de tekens en de strijd bij de Milvische brug wordt nogal vaag en onzeker geschreven: het speelt in ieder geval niet de beslissende rol ('In dit teken zul je overwinnen',  in hoc signo vinces) van de latere verhalen.
113-4 is een curieuze beschrijving van het conflict over (tijdelijk) afvalligen onder de vervolgingen in Noord Africa. Constantijn gaf geld aan de kerkleiders maar nu was er een delegatie die vertelde dat hij het geld aan een foute bisschop had gegeven: iemand die gewijd was door iemand die zelf fout was geweest. Constantijn wil zich er niet in mengen. 'Ik bemiddelde ook wel eens tussen ruziënde priesters van andere godsdiensten, als augustus was ik tenslotte de hogepriester van alle godsdiensten, maar dit was nieuw.' (ook 128). Er was in Arles een soort synode over deze kwestie, waar ook Constantijn bij was.


Twee fantasieën van historici: boven het Nero-beeld bij het Colosseum; onder Constantijn in zijn basilica, het zittende beeld, 12 m. hoog.
 165-168 gaat over het concilie van Nicea: Constantijn snaot niet zoveel van het hoogoplopende conflict in Alexandrië. Zijn religieuze adviseur Ossius (uit Cordoba) zegt hem: in het westen hebben we niet van dit soort conflicten. Volgens Constantijn ging het over een 'onbetekenende kleinigheid' 'ik  kan het nog steeds niet uitleggen', maar het liep hoog op. 'Of Christus altijd had bestaan of door zijn godelijke vader was geschapen voor de tijd begon': volgensOssius was de christelijke bijbel nogal vaag her en der. De bisschop van de hoofdstad Nicomedia was voor Arius en dus werd het neutrale Nicea gekozen als plaats. 168: 'Na overleg met Ossius had ik besloten om het concilie de vorm van een senaatsvergadering in Rome te geven, ik zou zelf vanaf een lage troon naar de discussie luisteren en af en toe zelf het woord nemen.' (168). Het concilie duurde een maand, veel te lang voor C.
Lactantius en Eusebius van Caesarea worden heftig gekritiseerd als de twee die een overdreven gekerstende biografie van Constantijn schreven. Ik kan niet beoordelen in hoeverre dit allemaal beter is, maar het geeft wel een aardig beeld van religieuze ontwikkelingen op enige afstand bekeken door de politiek. Hoe dit in de laat-antieke ontwikkeling uitliep op veel schisma's en splitsingen en uiteindelijk tot de wereld van de islam, is weer een ander verhaal.
Dit is dus een keizer, die het christendom een best alternatief voor de vroegere religie vond, liefst dus ernaast, maar in ieder geval niet te bezitterig. Ietwat cynisch of realistisch? We kunnen niet in al die zielen kijken.

vrijdag 30 juni 2017

Helsingör

Wij hadden een apartement gehuurd in Helsingör. Gebouwd op het gebied van een paleis van vroeger dat nu hotel was geworden. Drie verdiepingen lange rijen met strandoptrekjes voor mensen die het vaak ook weer onderverhuurden. We kregen niemand van het beheer te zien: toegangscodes voor huis en apartement waren al via mail doorgeseind en zonder sleutel, alleen met een paar cijfers konden we alles aan de praat krijgen.


Boven een strandwandeling, met uitzicht op het grote renaissance-kasteel, gebouwd waar de Sont het smalst is, om de doorvoerbelasting/tol te heffen. In het midden het Marienlyst Slot, wat luxer gebouwd voor de koning, nu een duur hotel. Daaronder de apartementen. Wij hadden rechtsonder.

Niet alleen de levenden genieten van ruimte en rust in Denemarken. Het is ook luxe en genieten voor de obverledenen en hun bezoekers. Zo her en deer een paar graven en verder was een gigantisch park in het hart van het stadje voor een wel heel mooi en liefdevol onderhouden kerkhof.


Het grote kasteel is aan landzijde via een groot verdedigingssysteem van grachten en muren afgescheiden, maar dat lijkt te veel op Naarden vesting dus hier alleen ons beiden voor het geheel. Bij een van de toegangspoorten zie je dan, naast de schoolklassen toch twee griekse godenfiguren: links Neptunus/Poseidon en rechts Hermes als ik me niet vergis.
Toegangsprijs kennen ze hier ook: bijna 50 euro kwijt voor twee kaartjes, maar dan heb je ook wat: hier de oude koning (die zijn koning-broer had vermoord) en de tragische neef/oomzegger Hamlet die dus zijn vader moet wreken en de man doden die zijn moeder als echtgenote had ingepikt.

Nog meet klein theater: boven twee dames die zitten te handwerken in afwachting van toeristen? drame in het kasteel? Af en toe speelden ze ook kleine stukjes Shakespeare want in dit kasteel is het Hamlet-verhaal door de grote auteur gelocaliseerd. Daarom een schilderij met twee andere dames die bij een brug in de stad wat mannen bekijken die aan het baden zijn. Wie die man in de prachtige tulband er ook weer toe deed, weet ik nu niet meer, maar zoiets moet toch altijd wel in het blog, al zag je in het noorden van Duitsland weinig en in Denemarken vrijwel geen moslims. We aten alleen wel eens in een Chinees restaurant, maar dat waren dus geen migranten uit het Midden Oosten.

Zo'n oud en groot kasteel moet ook wel een slotkapel hebben. Dat was er hier dus ook: iets katholieks, later tot een luthers geheel omgebouwd. Boven een mooie kop in het prachtige houtsnijwerk. Maar behalve deze doorleefde figuren waren er ook best wel bijbelse verhalen.
Onder kun je het kasteel, Slot Kronborg zien in het water. Daarnaast en dichterbij de vrouwelijke figuur als symbool voor de rijke stad die haar fortuin dankt aan de ligging naast het water, dus de god Neptunus ook nog erbij.
We gingen ook nog naar het Luisianamuseum met allerlei moderne kunst. Daaruit alleen enkele selfies die wij in de glaskunstwerken maakten.



Fredensborg en Roskilde

Paleizen en kerken, naast enkele romantische riviertjes, eindeloze weilanden zonder koeien (die houden ze kennelijk allemaal binnen), te grote mais- en aardappelvelden: we raakten niet uitgekeken op het Deense landschap. Maar bij een oude abdij, nu als gehandicaptenboerderij en als doelpunt voor schaalreisjes opgeknapt, vonden we toch ook wel weer een romantisch riviertje.
Dat was op weg naar Fredensborg, zo rond 1750 gebouwd voor het koninklijk paar aan een groot meer op Seeland. Vooral het park met veel democratische beelden van gewone mensen was mooi. We vroegen ons op een bepaald moment zelfs af of ze hier die Griekse goden en godinnen hadden afgezworen. Zo was het ook wel niet maar toch veel beelden van 'gewone mensen'.

Het onderste beeld is er een van zo'n 180 in grote cirkels opgesteld met allemaal gewone mensen, echt aangekleed voor het vaak niet zo warme klimaat hier.

Als je al wat europese paleizen hebt gezien, is het vooral het park dat bijzonder is. Vandaar naar Roskilde, waar de koninklijke begraafplaats is: het leek ons toe dat dit koningshuis dat al zo'n 1000 jaar regeert en in onze stadhouderstijd zelf echte absolute vorsten leverde, wel veel macht en populariteit moet hebben gehad. Afijn de kerk in Roskilde is ook een machtig symbool van kerk én vorst want het was een tijdje hoofdstad voordat bisschop Absalon in de 12e eeuw van hieruit Kopenhagen stichtte. Daarom hieronder eerst een beeld van die bisschop, stoer aan de buitenkant van het stadhuis van Kopenhagen.

Heel veel geld voor restauraties: alles mag stralend zijn. Tussen die twee stoere torens van roskilde toch nog een bijna-burgerlijk trapgeveltje. Binnenin alles even mooi of het nu oud of nieuw is. Wel dus heel erg veel graven.
Dit is een beeldje van de preekstoel. onze reisgids zei dat de figuren daar er wat barok/expressief boos uit moesten zien met uitpuilende ogen, bijna als de wachters bij Chinese en Indeonesische tempels. Daarom die boze blik hier.
Deze twee dames staan bij de korte trasp naar de preekstoel. Het is me niet duidelijk waarom ze er zo belachelijk opgemaakt en bloot uitzien.


Bovenaan een mooie gedraaide kop van Johannes de Doper (met lammetje) die zijn hoofd inderdaad gaat verliezen.
In het midden het grote houtsnijwerk achter het hoofdaltaar: het kwam uit Antwerpen en was bestemd voor Dantzig/Gdansk, maar de boot had eerder al geweigerd om de tol over de Sont te betalen en dus werd dit roofkunst: in beslag genomen en goed genoeg gevonden voor deze koninklijke begraafkerk. Prachtig houtsnijwerk en bijzonder goed bijgehouden, zodat het stralend als nieuw is gebleven.

Kopenhagen van plein tot plein

Bij een bezoek aan Denemarken moet je wel proberen de grootste stad, de enige grote stad dus, te zien. Wij sloegen de paleizen maar over, want we hadden met Fredensborg en het oude slot van Helsingör wel genoeg gezien. De zeemeermin hoeft ook niet. Op het stadhuisplein vonden we een veel origineler iccon van de stad op een hoge smalle toren: een gouden dame, fietsend.
Is ze geen schoonheid: zo helemaal in nieuw bladgoud, stralend in art-nouveau stijl, uitkijkend over het grote plein bij het stadhuis, dat bijna helemaal door hekken was afgezet want er moet een parkeergarage komen en een metrostation: parkeergarages waren moeilijk te vinden en  waar wij de auto hebben gezet moesten we de sleutel afgeven: de hele dag zijn mannetjes bezig om die auto's om te zetten, zodat er twee of drie achter elkaar kunnen en er meer ruimte is.
We liepen van stadhuisplein via een voetgangers straat naar Kongens Nytorv en dan schijn je het echte centrum wel gezien te hebben. Overigens: ook dat andere plein werd helemaal verbouwd: parkeergarage eronder en vandaar moet de metro worden uitgebreid. Dynamische stad met veel open liggende stukken.
Het stadhuis is van rond 1900 en straalt vreugde en rijkdom uit. Er werd aan de lopende band getrouwd, maar een trouwzaal was open:


In de grote hal staan allerlei wandschilderingen. mozaïek. Bovenaan moet een soort gerechtshof in een dorp of stadje zijn. Middenin in een trouwzaal een vrolijke foto van een ontvoerde bruid. Een trouwlustig stel zat op het plein te wachten op hun tijd, de gasten en de ambtenaren. We hebben ze veel geluk in het leven toegewenst.

Tegen lunchtijd kwamen we langs een kerk waarin een korte dienst werd gehouden. Een kerktoren, maar verder ook een gevel als bij alle sjieke huizen. De kerken zien er allemaal mooi nieuw opgeknapt uit, ook was dit de oudste kerk van Kopenhagen. Wel was er overweldigend veel goud over deze boodschap van de engel Gabriel aan Maria uitgestrooid. Wat obverigens een verschil met Duitsland dat helemaal kapot gegooid was in WO II en Denemarken, dat alleen het gewone verval maar hoeft te bestrijden en verder de oude zaken mag beheren.